Earth Overshoot Day viel dit jaar voor Nederland erg vroeg! Op 12 april zijn alle natuurlijke hulpbronnen die de aarde in een jaar kan produceren, voor ons land opgebruikt. Wij organiseerden daarom op die dag de bijeenkomst ‘Voorkom Afval’! Om na te denken over hoe het anders kan en om aandacht te vestigen op de nieuwe wet- en regelgeving omtrent wegwerpverpakkingen die per 1 juli van dit jaar ingaat.
Zero Waste
Elisah Pals is initiatiefnemer van Zero Waste Nederland en klimaatburgemeester van Breda. Zij sprak over haar inzet om mensen aan te zetten tot actie om geen afval meer te produceren. Niet om anderen iets op te leggen, maar om te inspireren en te motiveren. Daarbij zegt ze niet te streven naar bewustwording, maar naar gedragsverandering: “Ik wil liever dat mensen onbewust het goede doen, dan bewust het verkeerde.”
Positief gedrag toejuichen
Ze start met vragen over hoever de aanwezigen zijn in hun pogingen afval te vermijden: “Wat fijn om te zien, hoeveel mensen al goed bezig zijn!” Want daar staat ze voor: positief gedrag toejuichen. “En leuke acties bedenken! De video van Plastic Attack die viraal ging, de raamstickers om meebrengen van eigen verpakking te promoten, etc. Mensen hebben de behoefte om dingen samen te doen. Verbind ze met elkaar!”
Wetgeving leidt tot weerstand
Dat er toch af en toe een verbod nodig is om mensen de goede kant op te krijgen, dat begrijpen alle aanwezigen. Alleen het bezwaar is vaak wel dat er gelijk weerstand ontstaat wanneer mensen iets ‘moeten’. De wetgeving die vanaf 1 juli 2023 ingaat, verbiedt ondernemers gratis verpakkingen voor consumptie voor onderweg en voor afhaal- en bezorgmaaltijden te verstrekken. Dit zal vooral voor veel ondernemers in de horeca tot weerstand leiden. Zij worden dan verplicht om een alternatief te bieden of kosten te rekenen voor deze verpakkingen.
Herbruikbare alternatieven
“Dit gaat een stuk verder dan een paar jaar geleden, met alleen het verbod op gratis plastic tasjes,” vervolgt Elisah, “En vanaf 1 januari 2024 gaat er nog een schepje bovenop. Dan komt er een verbod op wegwerp voor consumptie ter plaatse. Denk aan festivals en evenementen. Tijd om na te denken over hoogwaardige herbruikbare alternatieven.” Ze noemt hierbij een goed voorbeeld uit Leiden.
Re-fuse, re-duce en re-use
Elisah vertelt hoe je kunt komen tot een Zero Waste home: “Re-fuse, re-duce en re-use. Kort gezegd komt het op ‘weiger of kies alleen producten zonder verpakking, plaats een nee-nee sticker op je brievenbus, leer nee zeggen tegen dingen die je krijgt aangeboden, koop minder spullen en kleding, kies voor tweedehands en repareer dingen die stuk zijn. Eigenlijk allemaal super logisch!”
Hoe zorgen we dat het werkt?
Na het plenaire gedeelte gaat de groep in uit elkaar voor de ontdeksessies. De eerste groep praat verder met Elisah over de mogelijkheden en bezwaren van de nieuwe wetgeving. “Hoe kunnen we zorgen dat het gaat werken, dat het door iedereen wordt gedragen en gedeeld?”
Zoeken naar balans
Kees van Male van Ondernemersvereniging Sterck reageert: “Bij ondernemers zit ‘moeten’ al helemaal niet in hun DNA. We moeten zoeken naar een balans om ze mee te krijgen. Alleen iets van bovenaf opleggen, gaat niet werken.” Ondernemers maar ook consumenten maken vaak vergelijkbare afwegingen. Ton Waldschmit van Rabobank Zuidwest-Brabant verklaart: “Het gaat om milieubewustheid versus kostenbewustheid versus gemak.”
Gemak en acceptatie
Ook de jongeren denken mee. Cas van Aert van de Jeugdraad Bergen op Zoom: “Als ik een blikje cola koop, ga ik dat niet de hele dag in mijn tas bewaren om in te leveren voor € 0,15. Tenzij het me heel gemakkelijk wordt gemaakt.” Gert-Jan Lindhout van Lindhout schilder- en vastgoedonderhoud zegt dat het soms ook makkelijker werkt als iets juist wordt besloten: “Wij zijn gestopt met wegwerpbekertjes. Bij ons heeft iedereen zijn eigen mok. Mensen accepteren dat gewoon.”
Mensen mee krijgen
Bij de meeste aanwezigen gaat het meer en meer leven. Elisah geeft nog mee: “Denk niet alleen na over de regeltjes, maar kijk naar de mogelijkheden. Benadruk het gewenste gedrag en negeer ongewenst gedrag. En geef altijd een handelingsperspectief, creëer het gevoel: ‘Oh, maar dát kan ik ook!’ Maak het klein en deel je ‘waarom’. Zo krijg je mensen mee.”
Van intentie naar impact
Bij de ontdeksessie van Hannah Meerhof-Twigt van Twigt-Om ging de groep aan de slag met hun veranderproces. “Wat heb je ervoor nodig om je gedrag te veranderen? Hoe zet je intenties om naar impact?” Dat is volgens Hannah makkelijker dan je denkt. Voor iedereen bleek dat iets anders te zijn, maar gezondheid, gemak en plezier waren de belangrijkste drijfveren.
Preventie scheelt veel
Opvallend genoeg komt preventie als eerste aan bod in het verhaal van Saver, expert in recyclen van afval. “Afval vermijden is de minst milieubelastende manier!”, vertelt Wichard Schepers, Grondstofmanager bij Saver. “Ook wij vinden dat een belangrijke boodschap in de communicatie naar inwoners.” Prettig dat dit gelijk praktisch is: wat levert het op als we kiezen voor de nee-nee sticker in de regio? “Vierhonderd minder vrachtwagens met oud papier onderweg!”
Samenwerkingspartners zoeken
Wichard neemt ons mee in het verwerken van de afvalberg: het vinden van samenwerkingspartners voor het recyclen. Er zijn veel verrassende toepassingen. Bijvoorbeeld hergebruik van vezels uit vloerbedekking in cement om het meer elastisch te maken. Een uitdaging is er ook: welke recycle-mogelijkheden zijn er voor de eerste PVC vloeren die nu ‘afgedankt’ worden? En wat doen we straks met de zonnepanelen?
Voorkomen is beter
Deze werksessie geeft een goede kijk op al het waardevolle werk dat verzet wordt aan ons afval op het moment dat wij wegrijden bij de milieustraat of de kliko buiten zetten. De conclusie is: voorkom afval, dat scheelt een hoop!
Regionaal Afval Preventieakkoord
We eindigen de bijeenkomst weer plenair met een korte evaluatie. En met de vraag: is er draagvlak voor een Regionaal Afval Preventieakkoord? We beloven bij voldoende animo, ideeën en initiatieven een moment te kiezen om dit akkoord te ondertekenen en presenteren.
Bekijk hieronder de foto’s van het congres, die werden gemaakt door Christian Keijsers:
